Vefat sonrası mirasçıların yapacağı resmî işlemler

Bir yakınınızı kaybettikten sonraki haftalarda resmî işlerle uğraşmak ağır gelebilir. Bu rehber, mirasçıların hangi işlemi hangi sırayla ve hangi süre içinde yapması gerektiğini tek yerde toplar: ölüm kaydı, mirasçılık belgesi, vasiyetname, borç ve mal varlığının görülmesi, mirasın reddi, veraset ve intikal vergisi, tapuda intikal ve SGK ödemeleri. Süreler kanunlardan alınmıştır; kişisel durumunuz için bir avukata, notere ya da ilgili kuruma danışmanız yerinde olur.

1. 10 gün içinde: Ölüm nüfusa bildirilir. Hastane, defin ruhsatı veren yetkili veya muhtar gibi yükümlüler ölümü nüfusa bildirir.
2. İlk haftalar: Mirasçılık belgesi alınır. Yasal mirasçılar belgeyi noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alır.
3. Hemen: Vasiyetname teslim edilir. Elinizdeki vasiyetname hemen sulh hâkimine verilir; hâkim bir ay içinde açar.
4. İlk ay: Mal varlığı ve borçlar görülür. Tapu, dava, icra ve hayat sigortası kayıtları mirasçı olarak sorgulanır.
5. 3 ay: Kabul ya da ret kararı. Borçlar ağır basıyorsa ret beyanı sulh mahkemesine verilir.
6. 4 ay: Vergi beyannamesi verilir. Veraset ve intikal vergisi beyannamesi ölenin ikametgâhındaki vergi dairesine verilir.

Ölüm kaydı ve ilk belgeler

Ölümün nüfus kütüğüne işlenmesi için ailenin ayrıca başvurması genellikle gerekmez. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 31. maddesine göre ölüm olayını; şehirlerde defin ruhsatı vermeye yetkili olanlar, hastanelerde kurum amirlikleri, köylerde resmî tabip ya da muhtar, adli olaylarda Cumhuriyet savcılıkları on gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirmekle yükümlüdür. Yurt dışındaki ölümleri dış temsilcilikler, olaydan haberdar oldukları tarihten itibaren aynı sürede bildirir.

Bir süre sonra kaydı kontrol edin. Ölmüş olduğu hâlde kayıtta sağ görünen bir yakınınız varsa ölüm belgesiyle nüfus müdürlüğüne başvurduğunuzda ölüm tescil edilir. Mirasçıları gösterecek aile bağlarını görmek için soyağacı ve alt-üst soy sorgulama hizmetini, kurumların istediği belge için nüfus kayıt örneğini kullanabilirsiniz. Nüfus kayıt örneği düzenlendiği tarihten itibaren 180 gün içinde kullanılmazsa geçerliliğini yitirir; belgeyi işlem yapacağınız zamana yakın alın. Yurt dışındaki bir kurum için alt veya üst soyunuza ait barkodlu çok dilli ölüm kayıt örneği de e-Devlet Kapısı'ndan oluşturulabilir.

Mirasçılık belgesi: noter mi, sulh hukuk mahkemesi mi?

Mirasçı sıfatınızı gösteren resmî belge, mirasçılık belgesidir (veraset ilamı). Türk Medeni Kanununa göre bu belge yasal mirasçılara sulh mahkemesince veya noterlikçe verilir. Noter, yazılı ya da sözlü başvurunuz üzerine bir tutanak düzenleyerek belgeyi hazırlar. Ayrıntılar için noterden mirasçılık belgesi sayfasına bakabilirsiniz.

Noter her durumda belge veremez. Noterlik Kanununa göre işlem yargılama gerektiriyorsa, nüfus kayıtları mirasçıları belirlemeye yetmiyorsa ya da belgeyi yabancılar talep ediyorsa sulh hukuk mahkemesine gitmeniz gerekir.

Daha önce alınmış bir belge var mı diye bakmak için veraset ilamı sorgulama sayfasındaki iki hizmeti kullanın. Adalet Bakanlığının hizmeti mirasçılık belgeleri ve iptallerine ilişkin bilgileri verir. Türkiye Noterler Birliğinin hizmetinde ise 2 Haziran 2021'den itibaren noterlerde elektronik ortamda düzenlenen ve mirasçısı olduğunuz veraset ilamları görünür. Belgede bir hata görürseniz: noter belgesine karşı menfaati ihlal edilenler sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir, belgenin geçersizliği de her zaman ileri sürülebilir.

Vasiyetname var mı?

Mirasbırakanın eşyaları arasında bir vasiyetname bulursanız, geçerli olup olmadığına bakmadan hemen sulh hâkimine teslim etmeniz zorunludur. Sulh hâkimi vasiyetnameyi teslimden itibaren bir ay içinde açar ve ilgililere okur. Noterde saklanan vasiyetnameler için noter, ölümü öğrenince onaylı örneği sulh hâkimine verilmek üzere Cumhuriyet savcılığına gönderir.

Tarafı olduğunuz bir "vasiyetnamenin açılması" davası varsa dosyadaki vasiyetnameyi vasiyetname sorgulama hizmetinden görebilirsiniz. Vasiyetnameyle birine mirasçılık ya da vasiyet alacaklılığı belgesi verilmesi, tasarrufun mirasçılara bildirilmesinden sonra bir ay içinde itiraz edilmemesine bağlıdır. İtirazınız varsa bu süreyi kaçırmayın.

Mal varlığını ve borçları görmek

Mirasçılar mirası ölümle birlikte kendiliğinden kazanır; ancak aynı anda mirasbırakanın borçlarından da kişisel olarak sorumlu olur. Bu yüzden ret süresi dolmadan tablonun tamamını görmek önemlidir. Aşağıdaki sorgulamalar e-Devlet Kapısı'nda mirasçı sıfatıyla yapılır ve e-hizmetler için ayrıca ücret ödenmez.

Ne görmek istiyorsunuz?	Nereden	Dikkat
Taşınmazlar	Mirasçı olarak tapu sorgulama (TKGM)	TAKBİS'te kayıtlı tapular listelenir
Hukuk, idari dava ve icra dosyaları	Mirasçı dava dosyası sorgulama (Adalet Bakanlığı)	Borçlar ret kararını doğrudan etkiler
Hayat sigortası poliçeleri	Hayat sigortası sorgulama (SBM)	Tazminat istemi 10 yılda zamanaşımına uğrar
Vasiyetname	Vasiyetname sorgulama	Yalnızca tarafı olduğunuz açılış davası görünür
Mirasçılık belgesi	Veraset ilamı sorgulama	Noter kayıtları 2 Haziran 2021'den itibaren

İcra ve İflas Kanununa göre terekenin borçları için takip, ölüm günüyle birlikte üç gün geri bırakılır; mirasçılar karar verene kadar kanundaki süreler boyunca takip durur. Süren bir dava da mirasçılar mirası kabul veya reddetmedikçe ertelenir.

Hayat sigortasında poliçede lehtar yazılı değilse ölüm sigortası, sigorta ettirenin mirasçıları lehine yapılmış sayılır. Ölenin kendi adına sahip olduğu taşınmazları görmek için ayrıca tapu bilgileri sorgulama sayfasındaki açıklamalar da yol gösterir.

Vekaletnameleri de unutmayın. Türk Borçlar Kanununa göre vekâlet, aksi anlaşılmadıkça vekâlet verenin ölümüyle kendiliğinden sona erer; ancak vekil bunu öğrenmeden işlem yaptıysa mirasçılar bu işlemlerden sorumlu olabilir. Bu nedenle bilinen vekillere ölümü haber vermek yerinde olur. Noter işlemlerinin örnekleri mirasçılara verilebildiğinden, ölenin verdiği vekaletnameler için notere başvurabilirsiniz. Kendi adınıza 1 Mart 2016'dan beri verdiğiniz vekaletnameleri ise vekaletname sorgulama hizmetinden görebilirsiniz.

Mirası reddetmek: üç aylık süre

Borçlar mal varlığından fazlaysa mirası reddetmeyi düşünebilirsiniz. Yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilir. Mirasbırakanın ödeme güçsüzlüğü ölüm tarihinde açıkça belliyse ya da resmen tespit edilmişse miras zaten reddedilmiş sayılır. Bunun dışındaki durumlarda sizin beyanınız gerekir.

• Süre: Üç ay. Yasal mirasçılar için kural olarak ölümü öğrendiğiniz tarihten, vasiyetnameyle atanmış mirasçılar için tasarrufun size resmen bildirildiği tarihten başlar.
• Yer ve biçim: Sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyan. Ret kayıtsız ve şartsız olmalıdır; isterseniz size reddi gösteren bir belge verilir.
• Süre uzatımı: Önemli sebepler varsa sulh hâkimi ret süresini uzatabilir ya da yeni süre tanıyabilir.
• Resmî defter: Terekenin durumunu netleştirmek için her mirasçı resmî defter tutulmasını isteyebilir. Bu istem bir ay içinde sulh hâkiminden yapılır.
• Mirasçının ölümü: Mirası reddetmeden ölen mirasçının ret hakkı kendi mirasçılarına geçer.

Veraset ve intikal vergisi beyannamesi

Miras yoluyla mal edinenler, edindikleri malları bir beyannameyle bildirmekle yükümlüdür. 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu beyannamenin nereye ve ne zaman verileceğini şöyle düzenler:

• Yer: Vergi, ölen kişinin ikametgâhının bulunduğu yerin vergi dairesince tarh edilir. Yurt dışındaki mükellefler beyannamelerini Türkiye konsolosluklarına verir. Beyanname her mirasçı için ayrı ayrı ya da birlikte verilebilir.
• Ölüm Türkiye'de olmuşsa: Siz Türkiye'deyseniz ölüm tarihini izleyen dört ay, yurt dışındaysanız altı ay içinde.
• Ölüm yurt dışında olmuşsa: Siz Türkiye'deyseniz altı ay; ölenin bulunduğu ülkedeyseniz dört ay; başka bir ülkedeyseniz sekiz ay içinde.

Belgeye dayanan borçlar, mirasbırakanın vergi borçları ve cenaze masrafları, beyannamede gösterilmek şartıyla mal değerinden düşülür. Ölenin sağlığında icraya ya da mahkemeye taşınmış alacak ve borçlarının beyannamede açıkça gösterilmesi şarttır. Tahakkuk eden vergi üç yıl içinde, her yıl mayıs ve kasım aylarında iki eşit taksitle ödenir.

Kanundaki istisna tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Bu rehberde 2026 tutarlarına yer verilmedi; güncel istisna ve beyan ayrıntıları için vergi dairesinden teyit alın.

Tapuda intikal ve paylaşma

Birden fazla mirasçı varsa, paylaşma yapılana kadar mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir ve üzerinde birlikte tasarruf eder. Yani taşınmazı paylaşmadan tek başınıza satamaz ya da devredemezsiniz. Taşınmazların mirasçılar adına tesciline intikal denir. TKGM'nin Web Tapu sisteminde intikal işlemleri için başvuru oluşturulabilir; başvuruyu hazırlarken ALO 181'den de yardım alabilirsiniz. Ev ve arsa işlemlerinin genel akışı için ev alırken tapu ve belediye işlemleri rehberine göz atabilirsiniz. Tapu harcına ilişkin genel bilgi için tapu harcı hesaplama aracına bakın; intikal işlemindeki harç ve masrafları tapu müdürlüğünden teyit edin.

SGK: ölüm yardımı ve dul-yetim aylığı

Ölen kişi emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı alıyorsa hak sahiplerine ölüm yardımı ödenir. Yardım önce emeklinin sağlığında verdiği beyannamede gösterdiği kişiye, beyanname yoksa eşine, eşi yoksa çocuklarına ödenir.

Ölüm aylığı (dul ve yetim aylığı) için ölen sigortalının en az 1.800 gün prim bildirilmiş olması ya da 4/A sigortalılarında borçlanmalar hariç en az 5 yıllık sigortalılık ve 900 gün primi bulunması gerekir. Malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı alırken ölenlerin hak sahiplerine de aylık bağlanır. Dul eşe aylığın %50'si bağlanır. Aylık bağlanmış çocuğu olmayan eş çalışmıyor ve kendi sigortalılığından aylık almıyorsa oran %75'tir. Kız çocuklarında yaş ya da öğrenim şartı aranmaz. Erkek çocuklarda sınır 18 yaştır; ortaöğrenimde 20, yükseköğrenimde 25 yaşa kadar uzar. Ölen Bağ-Kur (4/B) sigortalısının genel sağlık sigortası dâhil prim borcu varsa önce borcun ödenmesi gerekir.

4/C kapsamında aylık alırken vefat edenlerin hak sahipleri talebi e-Devlet Kapısı'ndan iletebilir. SGK hizmet standartları tablosunda 4/A ölüm aylığı için Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi ve 20 gün, ölüm yardımı ve cenaze ödeneği için 20 iş günü yazılıdır. Başvuru adımları ölüm yardımı ve dul-yetim aylığı sayfasındadır.

Kendiniz de emekliyseniz, aylığınızı etkileyen bir durum değişikliğinde yeni tutar değişiklikten sonraki ödeme döneminin başından itibaren uygulanır; güncel tutarı emekli aylık bilgisi hizmetinden izleyebilirsiniz.