Araç alırken ve satarken resmî adımlar

İkinci el araç alırken ya da kendi aracınızı satarken iş yalnızca fiyatta anlaşmak değildir. Araç üzerindeki haciz, ödenmemiş vergi, trafik cezası ya da otoyol borcu satışı durdurabilir. Satıştan sonra da sigorta, HGS ve kayıt kontrolü gibi işler kalır. Bu rehber alıcının ve satıcının hangi resmî işlemi hangi sırayla yapacağını anlatır ve her adımı ayrıntılı işlem sayfasına bağlar.

Satın almadan önce: aracın hukuki durumu

İlk soru, aracın satılabilir olup olmadığıdır. EGM'ye göre plakasını bildiğiniz bir aracın tescil bilgilerine ve rehin, haciz gibi hak mahrumiyeti kayıtlarına e-Devlet Kapısı'ndaki "Araç Sorgulama" ekranından ulaşabilirsiniz. Bu ekran aracın kime ait olduğunu göstermez; sahiplik bilgisi gizli tutulur. EGM ayrıca satın alınacak araçtaki hak mahrumiyetlerinin ve satışa engel diğer hukuki durumların noter satışı sırasında noter aracılığıyla da öğrenildiğini belirtir.

Satıcının kendi ekranından göstermesini isteyebileceğiniz iki sorgu daha vardır:

• Adıma tescilli araç sorgulama: Türkiye Noterler Birliğinin hizmeti, satıcının adına kayıtlı aracın plakasını, markasını, modelini ve hak mahrumiyeti olup olmadığını gösterir.
• Araç e-haciz sorgulama: Gelir İdaresinin araçlara uyguladığı elektronik hacizleri gösterir. Vergi dairesi, ödeme emrine rağmen ödenmeyen kamu borçları için araca haciz koyabilir.

Haciz varsa acele etmeyin. 6183 sayılı Kanuna göre borçlu, alacaklı idarenin izni olmadan hacizli malda tasarrufta bulunamaz. Hacizli aracın satışı ancak borç kapatılıp haciz kaldırıldıktan sonra mümkün olur.

Borç kontrolü: MTV, trafik cezası, otoyol geçişi

Noter satışı yapmadan önce araçla ilgili kamu borçlarını kontrol eder. Karayolları Trafik Kanununun 20. maddesine göre araçtan doğan motorlu taşıtlar vergisi, gecikme faizi, gecikme zammı, vergi cezası ve trafik idari para cezası borcu bulunmamalı; araç üzerinde satışı kısıtlayan bir tedbir ya da kayıt da olmamalıdır. Bu yüzden borçları satış gününden önce temizlemek satıcının işidir.

Motorlu taşıtlar vergisi. MTV her yıl Ocak ve Temmuz aylarında iki eşit taksitte ödenir. 197 sayılı Kanuna göre Ocak ya da Temmuz ayında yapılan satışta vergi, malik değişikliğinden önce ödenir. Kanun noterlere de satış işlemini yapmadan önce ödenmemiş MTV'yi arama görevi verir. Borcu taksitlendirdiyseniz dikkat edin: GİB'e göre satış ve devir için tecil edilen MTV borcunun tamamının ödenmiş olması zorunludur. Sorgulama ve kredi kartıyla ödeme için MTV ödeme sayfasına bakın.

Trafik cezaları. Araç sahibinin plakasına son bir yılda yazılan cezalar EGM'nin araç plakasına yazılan ceza sorgulama hizmetinde görünür. Ceza tebliğden itibaren bir ay içinde ödenirse %25 indirim yapılır; bir ay içinde ödenmeyen cezaya her ay %5 faiz eklenir. Ödeme kanalları trafik para cezası ödemeleri sayfasındadır.

Otoyol ve köprü borçları. 6001 sayılı Kanuna göre ödenmemiş geçiş ücretleri ve idari para cezaları kapanmadan, ihlalin yapıldığı aracın muayenesi ile satış ve devri yapılmaz. KGM borçlarını otoyol ve köprü ihlalli geçiş, HGS hesabındaki ihlalleri HGS ihlalli geçiş sorgulama sayfasından kontrol edebilirsiniz.

Muayene, hasar ve kaza geçmişi

Muayenesi yaklaşan ya da geçmiş bir araç alıyorsanız bunu bilmeniz gerekir. Yönetmeliğe göre hususi otomobiller ilk üç yaş sonunda, sonra iki yılda bir muayene edilir. Satıcı, e-Devlet'teki barkodlu araç muayene raporu hizmetinden kendi adına tescilli aracın raporunu alabilir; siz de belgeyi "Barkodlu Araç Muayene Raporu Doğrulama" hizmetinde barkod numarasıyla kontrol edebilirsiniz. Rapordaki sonuç kusursuz, hafif kusur, ağır kusur ya da emniyetsiz olarak yazılır.

Muayene gününü etkileyen iki borç kuralını da bilin. GİB'e göre vadesi geçmiş MTV borcu varken araç muayenesi yaptırılamaz. Kanuna göre geçerli trafik sigortası olmayan araç da muayeneye alınmaz. Randevu TÜVTÜRK muayene randevusu sayfasında anlatılır.

Hasar geçmişi için iki ayrı yol vardır:

1. Aracın sahibi kendi aracını sorgularsa: SBM'nin e-Devlet hizmetleri, kişinin adına kayıtlı araçların kasko ve trafik sigortası poliçe ve hasar bilgilerini plaka ile gösterir. Satıcının kendi kazalarına ait tutanaklar da kaza tespit tutanağı sorgulama hizmetinde görünür.
2. Siz başkasının aracını sorgularsanız: SBM'nin ücretli sorgusu gerekir. SBM'nin sitesinde sorgu başına ücret 220 TL, Tramer360 sorgusu 660 TL olarak yazılıdır; poliçe sorgulamaları ise ücretsizdir.

SBM'nin hasar geçmişi 2003'ten bu yana sigorta şirketlerinin ödediği kasko ve trafik hasarlarıyla sınırlıdır. Cam hasarı, parça çalınması ve mini onarım gibi ödemeler görünmez; sigortaya yansımamış bir onarım da kayıtta yer almaz. Ölümlü ya da yaralanmalı kazaların kaydını ise EGM tutar.

Satış yalnızca noterde yapılır

Karayolları Trafik Kanununa göre tescilli araçların satış ve devri noterde, araç sahibi adına düzenlenmiş tescil belgesi ya da trafik tescil kayıtları esas alınarak yapılır. Noterde yapılmayan her türlü satış ve devir geçersizdir. Elden yapılan bir anlaşma aracı satıcının üzerinden düşürmez; alıcıya da mülkiyet sağlamaz.

Noter satışı trafik tescil kuruluşuna ve vergi dairesine bildirir. Kanuna göre bu bildirimle alıcı adına tescil gerçekleşmiş sayılır. Satış tarihi itibarıyla eski malikin MTV mükellefiyeti sona erer, yeni malikinki başlar. Noter ayrıca yeni malik adına bir ay geçerli geçici tescil belgesi düzenler.

Noter ücretini ve değerli kâğıt bedellerini bu rehberde vermiyoruz. Kanunda maktu ücret yazılıdır ama tutar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. Güncel tutarı satıştan önce noterden öğrenin.

1. Satıştan önce: Aracın kaydını sorgulayın. Araç Sorgulama ekranında rehin, haciz ve çalıntı kaydına bakın; satıcıdan e-haciz sorgusunu isteyin.
2. Satıştan önce: Borçları kapattırın. MTV (taksitli olanlar dahil), trafik cezası ve otoyol-köprü borcu ödenmeden noter satış yapmaz.
3. Satıştan önce: Muayene ve hasarı kontrol edin. Barkodlu muayene raporunu doğrulayın; hasar geçmişini SBM sorgusuyla görün.
4. Noter günü: Noterde satışı yapın. Noter satışı tescil kuruluşuna ve vergi dairesine bildirir; alıcıya geçici belge verilir.
5. 15 gün içinde: Sigortayı düzenleyin. Alıcı yeni trafik poliçesi yaptırır; satıcı eski poliçeyi iptal ettirip sigortacıya bildirir.
6. İlk geçişten önce: HGS ve kaydı güncelleyin. Alıcı yeni plakaya HGS tanımlar; satıcı eski etiketi sıfırlatır ya da iptal eder.

Satıştan sonra alıcının yapacakları

Trafik sigortası. SBM'ye göre araç satılınca trafik poliçesi yeni alıcıya geçmez. Alıcı, aracın tescil tarihine göre kendi adına yeni poliçe yaptırır. Kanuna göre işletenlerin trafik sigortası yaptırması zorunludur; geçerli sigortası olmayan araç trafikten men edilir. İşleten olarak ilk kez trafiğe çıkıyorsanız poliçeniz dördüncü basamaktan başlar. Sigortayı geciktirmeyin: sigorta yaptırmadığınız her 30 gün için sonraki poliçenin primine %5 gecikme zammı eklenir, bu zam primin %50'sini geçemez.

Kayıt kontrolü. Birkaç gün sonra adıma tescilli araç sorgulama hizmetinde aracın sizin adınıza göründüğünü kontrol edin. MTV artık sizin sorumluluğunuzdadır; Ocak ve Temmuz taksitlerini takviminize ekleyin.

HGS. HGS hesabı araç plakası bildirilerek açılır ve geçiş ücreti bu hesaptan düşülür. Satıcının etiketi size geçse bile plaka ve hesap güncellenmedikçe sizin geçişinizi karşılamaz. Yeni plakanız için HGS tanımlayın; PTT ürünlerinde bakiye yükleme e-Devlet'ten de yapılır. KGM'ye göre HGS'siz ya da bakiyesiz bir geçişten sonra 15 gün içinde abone olur veya yeterli bakiye yüklerseniz cezalı geçiş ücreti uygulanmaz. Etiketin aracınızın sınıfına uygun olması da gerekir.

Sürücü tarafı. Aracı aldıktan sonra kendi ceza puanınızı ve sürücü belgenize yazılan cezaları sürücü ceza puanı sorgulama sayfasından izleyebilirsiniz. Aracınız bir kazaya karışırsa eksper sürecinin nasıl yürüdüğü eksper atama sayfasında anlatılır.

Satıştan sonra satıcının yapacakları

Poliçeyi iptal ettirin. Satıcı trafik poliçesini iptal ettirir ve kalan günlerin primini geri alır. Kanuna göre sigortalı aracın işleteni değişince devreden kişi durumu 15 gün içinde sigortacıya bildirmek zorundadır.

HGS etiketini güncelleyin. Etiketiniz PTT'den alındıysa e-Devlet'teki "HGS Plaka Güncelleme / Plaka Sıfırlama Başvurusu" hizmetiyle plakayı sıfırlayabilir ya da yeni aracınızın plakasına taşıyabilirsiniz. Ürünü iptal ederseniz bakiyesini başka bir PTT ürününüze aktarabilirsiniz. İptal edilmiş ürüne bakiye yüklenemez.

Kaydın düştüğünü görün. Satıştan sonra aracın adınızdan düştüğünü adıma tescilli araç sorgusundan kontrol edin. MTV mükellefiyetiniz satış tarihinde biter. Aracınız engelli MTV istisnasından yararlanıyorsa ve engelli olmayan birine satıyorsanız alıcı adına vergi doğar; ayrıntılar engelli aracında MTV istisnası sayfasındadır.

Alım satım kontrol listesi

İşlem	Kim yapar	Ne zaman	Neden önemli
Hak mahrumiyeti ve e-haciz kontrolü	Alıcı (Araç Sorgulama), satıcı (e-haciz)	Satıştan önce	Hacizli malda izinsiz tasarruf yapılamaz
MTV ödemesi	Satıcı	Satıştan önce; Ocak ve Temmuz satışında şart	Taksitli borç dahil ödenmeden satış olmaz
Trafik cezaları	Satıcı	Satıştan önce	Trafik idari para cezası borcu satışı durdurur
Otoyol ve köprü borcu	Satıcı	Satıştan önce	Ödenmeden muayene, satış ve devir yapılmaz
Muayene raporu	Satıcı alır, alıcı doğrular	Satıştan önce	Muayene tarihi ve kusur durumu
Hasar geçmişi (SBM)	Alıcı	Satıştan önce	Başka araç için ücretli sorgu: 220 TL (SBM)
Noter satışı	Alıcı ve satıcı	Anlaşma günü	Noterde yapılmayan satış geçersizdir
Yeni trafik poliçesi	Alıcı	Hemen	Poliçe alıcıya geçmez; her 30 gün gecikmeye %5 zam
Eski poliçenin iptali ve bildirimi	Satıcı	15 gün içinde	Kanuni bildirim yükümlülüğü
HGS plaka güncelleme	Alıcı ve satıcı	İlk geçişten önce	HGS'siz geçişte 15 gün içinde işlem yapılmazsa ceza

Aracınızın muayenesini, sigortasını ve cezalarını tek yerden izlemek için araç ve trafik alanındaki işlemlere bakabilirsiniz. Kurumların e-Devlet hizmetleri Türkiye Noterler Birliği, Gelir İdaresi, SBM ve KGM sayfalarında listelenir. Araç sahibi bir yakınınızı kaybettiyseniz mirasçıların araçla ilgili işlemleri vefat sonrası mirasçıların işlemleri rehberinde anlatılır.